على محمدى خراسانى

55

شرح رسائل (فارسى)

كنيم خواهيم گفت : براى اين سخن شما وجهى است يعنى مقبول است زيرا كه طريق كثير الخطا كثيرا ما موجب تفويت مصلحت يا القاء در مفسده مىگردد و عقل آن را تقبيح مىكند پس نبايد از اين راه رفت و اگر رفتيم و خطا كرديم معذور نخواهيم بود ولى تمام سخن در اينجا است كه آيا در حكم عقل نظرى كثرت خطا هست يا خير ؟ ما قبول نداريم سخنان محدّث استرآبادى ره : شيخ انصارى پس از ردّ استدلال اخباريين مىپردازند به بيان سخنان گروهى از اشخاص شاخص اخباريّين كه گفتار خود آنها هم با يكديگر متفاوت است ، در آغاز كلامى از رئيس اخباريين يعنى مولى محمد امين استرآبادى صاحب كتاب الفوائد المدنيه نقل مىكنند : ايشان مدّعى شده كه تنها راه نجات در غير ضروريات دين چنگ زدن به سخنان معصومين ( ع ) و شنيدن از آنان است و اگر به استدلالات عقلى دل بستيم و در خلاف واقع افتاديم در قيامت معذور نخواهيم بود براى اثبات اين مدّعا دلائل فراوانى آورده براى نهمين دليل خود مقدّمه‌اى باصطلاح خودش دقيقه و شريفه آورده كه ما در اينجا همان مقدّمه را نقل مىكنيم : بطور كلّى علوم و دانشها بر دو قسمند : 1 - دانشهاى ضرورى و بديهى از قبيل متواترات ، تجربيات ، مشاهدات و . . . كه در هر علمى امكان دارد 2 - دانشهاى نظرى و اكتسابى و استدلالى ، اين قسم به نوبت خود سه شعبه دارد : 1 - دانشهائى كه موادّ آنها و مباديشان امر محسوس است مثل علم جغرافيا كه پيرامون خصوصيات اقليمى كرهء زمين سخن مىگويد و مانند دانش پزشكى كه پيرامون بدن و اجزاء آن گفتگو مىكند كه هر دو از امور حسى هستند . 2 - دانشهائى كه مواد و مبادى و صغريات و كبريات آنها قريب به حسّ است يعنى از محسوسات نيستند ولى از عقليّات واضحه هستند كه به منزلهء